Από την βρεφική και την προσχολική ηλικία κάνουν την εμφάνιση τους παρορμητικές συμπεριφορές και καταστάσεις αδυναμίας συγκέντρωσης μικρής διάρκειας οι οποίες θεωρούνται φυσιολογικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, γεγονός που καθιστά το διαχωρισμό ζωηρότητας και ΔΕΠ-Υ δύσκολο έως και αδύνατο.
Γενικά τα παιδιά που εμφανίζουν ΔΕΠΥ δεν μπορούν να περιορίσουν εύκολα την έντονη κινητικότητα τους και αδυνατούν να μείνουν συγκεντρωμένα σε μία δραστηριότητα με διάρκεια. Οι μαθητές με ΔΕΠΥ μπορούν να μάθουν μέσω της διαφοροποιημένης διδασκαλίας που εστιάζει στο προφίλ του μαθητή και προσαρμόζεται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του.
Συμπτωματολογία ΔΕΠ-Υ
Στην βρεφική ηλικία, έχουν δυσκολίες στον ύπνο, δυσανασχετούν και αρνούνται να φάνε το φαγητό τους , έχουν δυσκολία μετάβασης απ’το γάλα στη στερεά τροφή, κλαίνε εύκολα και ηρεμούν δύσκολα. Η κινητική τους δραστηριότητα είναι έντονη και ίσως ένας απ’ τους δύο γονείς να είχε μη διαγνωσμένη ΔΕΠΥ.
Στην νηπιακή ηλικία, παρατηρείται καθυστέρηση στην ανάπτυξη λόγου, συμπτώματα απροσεξίας, καταστροφή παιχνιδιών και αίσθηση αφόρητης βαρεμάρας. Επίσης εντοπίζεται δυσκολία στο κράτημα μολυβιού και στην αντιγραφή σχημάτων. Διαθέτουν κακή ισορροπία, και αργούν να αλλάξουν πόδι ανεβαίνοντας τη σκάλα. Ακόμη διακρίνεται δυσκολία στο κούμπωμα κουμπιών, δέσιμο κορδονιών, στις λεπτές κινήσεις των δακτύλων όταν σχεδιάζουν σχήματα – περιγράμματα ή σκιαγραφήματα και ζωγραφίζουν μέσα σε αυτά.
Στην ηλικία των 4-8 ετών, έχουν προβλήματα ομιλίας και άρθρωσης, κάνουν αντιστροφές συλλαβών όπως παιδότοπος-δαιπότοπος-δελφίνι-δεφλίνι, διστάζουν να πουν λέξεις με πολλά σύμφωνα ή άρθρα πχ. Στρουθοκάμηλος.
Στην πρώτη σχολική τους ηλικία συγκεκριμένα, έχουν χαμηλές σχολικές επιδόσεις και δυσκολίες σε γνωστικές λειτουργίες, χαμηλή αυτοεκτίμηση, νωχελικότητα ή τρομερή επιθετικότητα, παρορμητικότητα και βιασύνη στις απαντήσεις. Θέλουν κάτι και το θέλουν εκείνη τη στιγμή. Παρουσιάζουν εκρήξεις θυμού όταν δεν γίνεται το χατίρι τους, συμπτώματα δυσλεξικού τύπου κι ελλιπή κατανόηση κειμένων. Δυσκολεύονται στην επεξεργασία του λόγου και την εκμάθηση γραφής κι ανάγνωσης κι έτσι κουράζονται κι εγκαταλείπουν γρήγορα.
Στην εφηβική ηλικία των 12-18, η ανησυχία και η νευρικότητα είναι αυξημένες, η αυτοεκτίμηση πιο χαμηλή και συχνά οδηγούνται σε χρήση ουσιών, παραβατική συμπεριφορά, εθισμό σε τυχερά παιχνίδια κι εγκατάλειψη σχολείου. Η σεξουαλική συμπεριφορά στα κορίτσια ανέρχεται σε θέμα αποδοχής, χρησιμοποιώντας τη σεξουαλική συμπεριφορά για να γίνουν αποδεκτά διότι δεν έχουν άλλο μέσο άμεσου θαυμασμού.
Στην ενήλικη ζωή τους από τα 19 κι έπειτα, διακρίνονται από ασυνέπεια, συχνές εναλλαγές εργασιακού πλαισίου, ασταθείς διαπροσωπικές σχέσεις, αυξημένο εκνευρισμό κι εκρήξεις θυμού. Βιάζονται στη λήψη αποφάσεων, έχουν σοβαρές δυσκολίες οργάνωσης και προγραμματισμού, κάνουν συχνές παραβάσεις του ΚΟΚ και ατυχήματα κατά την οδήγηση. Τους προκύπτουν απολύσεις, μειωμένο εισόδημα, χαμηλό επίπεδο ζωής και δυσκολία στο γονικό ρόλο.
Αν ένα παιδί παρουσιάζει μεμονωμένα ένα από τα παραπάνω χαρακτηριστικά δεν συμπεραίνουμε ότι αποτελεί συμπτωματολογία της ΔΕΠ-Υ παρά μόνο όταν ορισμένα από αυτά κάνουν μαζί την εμφάνιση τους. Μέχρι τα 4 ολοκληρώνεται η άρθρωση όλων των φωνημάτων, κατά συνέπεια πρέπει να παρατηρούμε την ποιότητα της συμπεριφοράς του παιδιού και να προβούμε σε πρόγραμμα παρέμβασης, επισκεπτόμενοι έναν αναπτυξιακό παιδοψυχολόγο σε συνεργασία με λογοθεραπευτή εάν αυτό είναι απαραίτητο. Ακόμη η ανάγνωση μετά τη Β’ Δημοτικού είναι πλέον αυτοματοποιημένη κι έχουν κατακτηθεί και οι τέσσερεις γνωστικές της δεξιότητες: η ενεργοποίηση επιλεκτικής προσοχής στο γραπτό ερέθισμα, η εστίαση οφθαλμών στο κείμενο, η αποθήκευση πληροφοριών στην βραχυπρόθεσμη μνήμη και η δημιουργία μηχανικού κώδικα και αποστολή εντολής για άρθρωση.
Επομένως εάν η παρέμβαση δεν γίνει στη νηπιακή ηλικία στη βάση της ΔΕΠ-Υ, στη σχολική ζωή μιλούμε για απλή διαχείριση. Η ικανότητα συνεχούς προσοχής και συγκέντρωσης των παιδιών με ΔΕΠΥ είναι εξίσου ελλειμματική γι’ αυτό πρέπει να δημιουργούνται οι προϋποθέσεις και το υποστηρικτικό περιβάλλον μέσα από τα οποία θα επιτευχθεί. Οι συνθήκες, το υψηλό κίνητρο, η επιβράβευση και η άμεση ανταμοιβή αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την σχέση τους με το περιβάλλον οικογενειακό, φιλικό, σχολικό και την εκτέλεση των δραστηριοτήτων και απαιτήσεων που καλούνται ν’ ανταποκριθούν καθημερινά.